Üç boyut, on etki alanı
Bu sayfa iki temel kaynağa dayanır: Avrupa Konseyi'nin Dijital Vatandaşlık Eğitimi El Kitabı (2019) alanların kuramsal çerçevesini, MEB Yenilik ve Eğitim Teknolojileri Genel Müdürlüğü'nün Dijital Vatandaşlık Eğitici Eğitimi Katılımcı El Kitabı (2025) ise Türkiye'ye özgü uygulama örneklerini sağlar. Her kartta ikisini bir arada bulacaksınız.
Model nasıl kuruldu?
Avrupa Konseyi, Demokratik Kültür Yetkinlikleri Çerçevesi'ndeki 20 yetkinliği gençlerin bugün yaşadığı dijital ortama yerleştirerek 10 etki alanını belirledi. Bu alanlar, kılavuzun üç bölümüne karşılık gelen üç boyuta ayrılır. Demokratik kültür yetkinlikleri modelin temelini oluşturur; politika, değerlendirme, paydaşlar ve kaynaklar bu temelin üzerinde yükselen direkler, merkezdeki stratejiler ise her yaştan bireyin aktif vatandaş olarak potansiyelini gerçekleştirmesine rehberlik eder.
Çevrim İçi Olmak
Dijital ortama erişim, o ortamda öğrenme ve o ortamı eleştirel biçimde okuma becerileri.
Çevrim İçi Esenlik
Etik davranış, fiziksel ve zihinsel sağlık, çevrimiçi kimlik ve iletişim.
Çevrim İçi Haklar
Katılım, hak ve sorumluluklar, özel yaşam ve güvenlik, tüketici olarak farkındalık.
Dijital Vatandaşlığa Rehberlik Eden 9 İlke
Avrupa Konseyi el kitabı, 10 alanın hangi ilkeler üzerine kurulduğunu üç düzeyde tanımlar. Bir okulda dijital vatandaşlık çalışması planlarken bu sıra, nereden başlanması gerektiğini de gösterir.
Ön koşullar
- Dijital teknolojiye erişim. Erişim olmadan dijital vatandaşlık da mümkün değil; okullardaki erişim eşitliği kritik.
- Temel dijital okuryazarlık. Bilgiye erişemeyen, okuyup yazamayan biri toplumla dijital olarak etkileşime giremez.
- Güvenli teknik altyapı. Bireyin online topluluğa katılmak için yeterli güvene sahip olması, güvenli bir altyapıya bağlıdır.
Bilinç ve kaynak
- Hak ve sorumlulukların bilinmesi. Değerlere yön veren bu bilgi, evde ve okulda hem online hem çevrim dışı yollarla oluşur.
- Güvenilir bilgi kaynakları. Güvenilir kaynak olmadan katılım isteği kırılır, dijital vatandaşlık aşırıcılığa dönüşebilir.
- Katılım becerileri. Empati, kültürel farkındalık, eleştirel düşünce — evde çok erken yaşta başlar, okulda sürer.
Vatandaşlığı yaşamak
- Esnek düşünce ve problem çözme. Analiz, sentez ve araştırma odaklı öğrenmeyi bir araya getiren üst düzey bilişsel beceri.
- İletişim. Çocuklar dijital araçlara başlamadan önce yüz yüze ortamda hak, sorumluluk ve empatiyi uygulamış olmalı.
- Vatandaş olma fırsatı. Fikrini cezalandırılma korkusu olmadan ifade edebileceği açık, tarafsız ve güvenli bir çerçeve gerektirir.
Kaynaklar
Dijital Vatandaşlık Eğitimi El Kitabı picture_as_pdf
Richardson, J. ve Milovidov, E. Avrupa Konseyi, Strazburg, Ocak 2019. ISBN 978-92-871-8734-5.
Dijital Vatandaşlık Eğitici Eğitimi Katılımcı El Kitabı picture_as_pdf
T.C. Millî Eğitim Bakanlığı Yenilik ve Eğitim Teknolojileri Genel Müdürlüğü, Nisan 2025. ISBN 978-975-11-8562-4. Creative Commons BY-NC lisansı ile yayımlanmıştır.